Teun speelt toneel

Gisteren goed de poot gecontroleerd. Verwonding leek geheel over en Teun liep er ook weer gewoon mee. Vanochtend bij het uitlaten ging ze echter ineens weer op drie poten lopen zodra we de deur uit waren. Toch kon ik niets vinden, ook niet bij knijpen erin. Ik heb haar wel direct weer thuisgebracht, maar ik denk dat ze zich aanstelt, typisch iets voor een Schapendoes. Voordeel is wel dat ik daarna met Baldr  een extra lange wandeling kon houden, wat met het mooie weer van vandaag extra prettig was. Eenmaal terug thuis liep Teun ook weer met alle poten, dus ik probeer vanmiddag maar weer of ze nu wel mee uit wil.

Baldr bijna gegrepen door 4 vechthonden tegelijk

Is mij net bij het uitlaten overkomen. Hier in de buurt is een terrein van zes voetbalvelden groot dat twintig jaar geleden bouwrijp is gemaakt en sindsdien ligt te wachten tot het gebouwd gaat worden. Ideaal terrein voor mensen met agressieve honden want totaal omheind en eigenlijk verboden toegang dus je komt haast nooit een ander tegen. Mijn honden zijn wel niet agressief maar het zit er ook vol hazen en ze vinden niks leuker dan achter ze aanjagen, al krijgen ze er nooit eentje te pakken. Ik weet wanneer welke gevaarlijke honden daar uitgelaten worden en heb slechts een keertje pech gehad dat er een enorme agressieve dogo argentino liep die mijn Schapedoes in zijn muil nam en er mee wegliep, al schuddend. Gelukkig sprong zijn baas erbovenop en kreeg hem los, en wonder boven wonder hield mijn hond er niets aan over, dankzij zijn enorme vacht.

Maar vanochtend liep ik diep in het terrein toen er ineens vier enorme honden het terrein opstormden en gelijk met zijn allen op de mijne afstoven. Meestal krijgen dat soort kolossen de mijne niet te pakken omdat hij veel sneller is, maar vier ontwijken is teveel en bovendien ging hij er niet vandoor maar bleef om me heen cirkelen, blaffend en wel. Waarop ze hem te pakken kregen, al beten ze gelukkig in zijn vacht en kon hij telkens loskomen. Ik heb hier wel gezegd dat als een hond zich in de mijne vastbijt en niet meer loslaat dat ik dan niet lijdzaam zou blijven toekijken, maar voordat het zover is kun je gelukkig ook nog wel wat doen.

Wat ik deed was me heel groot maken, met mijn armen wijd naar ze wijzen en met mijn zwaarste stem tegen die beesten tekeer gaan. De twee eigenaren bleven op veertig meter afstand staan kijken hoe het afliep en deden verder geen moer. We kenden elkaar wel, dus ze dachten zeker dat ik het wel zou oplossen en dat ze anders beter konden maken dat ze wegkwamen. Gelukkig lieten de honden zich door mij imponeren en dropen af. Waarna ik direct met mijn hond achter ze aan ben gelopen om te voorkomen dat mijn hond er een trauma aan over zou houden en om te vragen of ze voortaan eerst zouden willen kijken of de kust vrij was. Die mensen kunnen er ook niets aan doen dat ze zulke moeilijke honden hebben, al vraag ik me wel af waarom je er met alle geweld vier van dat kaliber op na wil houden. Gelukkig waren ze zich duidelijk rotgeschrokken en legden ze uit dat ze op afstand bleven omdat naderen hun honden zou aansporen om door te zetten.

Je loopt als je zo optreedt natuurlijk wel het risico dat ze jou grijpen, maar liever ik dan mijn hond. Bovendien zie je dat aankomen en kun je je heus wel verweren tegen aanvallende honden, al is vier tegelijk wat veel natuurlijk. Als ik de kans krijg trek ik in zo'n geval bliksemsnel mijn jas uit en hou die voor me om hem in te vangen en vaak schrikt zo'n hond daar dan zo van dat hij gelijk al afdruipt.

Teun nog steeds mank

Teun nu ook de eerste keer van de dag maar thuisgelaten omdat ze nog last van haar poot bleek te hebben. Wat me veel oponthoud opleverde aangezien iedereen vroeg waarom ik nog maar met een Schapendoes aan de wandel was. Het wandelen met alleen Baldr was wel een verademing. Normaal loop Baldr twintig meter voor me en Teun twintig meter achter me en kom ik ogen te kort om ze in de gaten te houden.

Teun trapt in glas

Vanochtend kreeg ik Teun pas na veel geworstel de deur uit. Toen ze zag dat ik mijn jas aantrok ging ze in haar mand liggen en wilde niet meer opstaan. Ik moest haar echt optillen om haar op vier poten overeind te krijgen en daarna echt trekken aan de lijn om haar de tuin in te krijgen. Daar ging ze direct zitten poepen, waarna ze ineens gewoon meeliep de tuin uit. Ook verder liep ze zonder gedraal de paar honderd meter van de Bakkerstraat tot over de Rustenburgerbrug mee, waar ik haar eindelijk los kan laten. Nog geen paar  passen later liep ze ineens kreupel, met haar ene voorpoot omhoog. Bleek ze in glas getrapt te hebben en moest ik haar terug naar huis dragen. Gelukkig weegt een Schapendoes niet zoveel, althans een teef van het formaat van Teun.

Jachtinstinct nog steeds aanwezig

Al mijn Schapendoezen waren fanatieke jagers, maar Teun spant de kroon wat dat betreft. Nu is jagen bij Schapendoezen iets heel anders dan het jagen van jachthonden, aangezien Schapendoezen voor zichzelf jagen op wat wij ongedierte plegen te noemen. Dat het om instinct gaat en niet om aangeleerd gedrag blijkt uit het feit dat ze de eerste keer dat ze een bepaald dier zien direct weten of het prooi is, alleen weggejaagd moet worden.  of dat het met rust gelaten moet worden. Het knappe van Teun is dat ze ondanks het haar voor de ogen alles ziet. Vanochtend liep ik in de Haarlemmer Hout toen ze opeens heel hard ging blaffen tegen een boom en toen omhoogkijkend langs andere bomen liep. Normaliter zit er dan een kat in de boom, maar deze keer kon ik die niet vinden. Pas na langdurig omhoog kijken kreeg ik door dat ze tegen een eekhoorn blafte en hem volgde terwijl hij van boom tot boom sprong. Wel vreemd eigenlijk want een eekhoorn lijkt me het laatste wezen dat een hond te pakken zou kunnen krijgen, zolang ze de vliegkunst nog niet machtig zijn.

Volgende fase van het aftakelingsproces?

Vanochtend deed Teun bij het opstaan direct haar behoefte. Ze sprong uit haar mand en ging meteen zitten poepen. Terwijl ze tot nog toe steeds bij de tuindeur ging staan blaffen als ze hoge nood had, reden waarom ik haar alleen nog maar op de ochtendwandeling meenam. Toen ik daarna toch met haar op stap wilde begon ze echt heftig tegenstand te bieden. Eenmaal buiten liep ze echt stap voor stap, alsof haar poten niet meer wilden. Uiteraard paste ik mijn tempo daaraan aan, tot ergernis van Baldr die heel hard begon te blaffen, wat van de weeromstuit weer irritatie opriep bij de buren. Voor een Schapendoes blaft Baldr niet overdreven vaak, maar als ze blaffen maken Schapendoezen nu eenmaal wel een hoop herrie. Gelukkig kan ik ze na een meter of honderd loslaten, wat direct de druk van de ketel haalt. Mogelijk heeft Teuns weerzin niets met aangelijnd volgen te maken, maar heeft ze gewoon last van stramheid. Loopt ze eenmaal los dan gaat ze na verloop van tijd van stap over in draf, en als we na een half uur de Haarlemmer Hout bereiken gaat ze zelfs zo nu en dan in galop over en begint met Baldr te stoeien. Vanochtend sprong ze zelfs ineens weer in de sloot, wat ze voorheen deed bij elke plas water waar ze in kon. 

FALEND FOKBELEID VERMINDERT DE GENETISCHE VARIATIE

In 2000 bracht de Hirschfeldstichting verslag uit over haar onderzoek naar de genetische heterogeniteit c.q. de familiestructuur van de Schapendoespopulatie uit de periode 1990-2000. In dat onderzoek werd de mate van genetische gelijkheid van elke oudercombinatie tot elke andere oudercombinatie geanalyseerd. Eerst op basis van de laatste zes generaties voorouders, daarna op basis van de laatste negen generaties voorouders, wat in totaal 85.905 te onderzoeken relaties gaf.

De uitkomst op basis van zes generaties was dat er 27 families van elk derde graads verwanten bestonden, waarbij de onderlinge verwantschap tussen deze 27 families vijfde graads was. Anders gezegd: het hele ras is vijfde graads verwant! De omvang van deze 27 families liep uiteen van veertig procent van de totale populatie tot families van slechts één oudercombinatie. De uitkomst op basis van negen generaties voorouders was: zes families op hetzelfde verwantschapsniveau. Conclusie: tussen de zes en negen generaties voorouders geleden zit een gigantische genetische bottleneck.

Daarnaast werd bekeken hoeveel van deze 27 families in genoemde periode fokdieren leverden voor de toekomst. Geconstateerd werd dat voor beide geslachten uit slechts zeven families geput werd, terwijl in totaal maar elf families reuen, teven of beiden leverden. Deels te wijten aan het aantal nesten/combinaties per fokdier, deels aan het gegeven dat teveel fokkers fokdieren uit dezelfde families gebruiken!

De rasvereniging heeft gemeend niets met dit advies te kunnen aanvangen, omdat de Hirschfeldstichting niet bij machte was (of zich niet geroepen voelde) de bedoelde families te herleiden tot individuele honden. Wat de Hirschfeldstichting betreft valt dit te billijken, maar wat de rasvereniging betreft lijkt deze lakse houding volstrekt onbegrijpelijk, gezien het gegeven dat het slechts om 450 unieke ouderparen gaat. Blijkbaar liet men zich ontmoedigen door het genoemde grote aantal relaties, maar dat was gebaseerd op alle voorouders per combinatie. De vraag is echter of je niet pars pro toto kunt volstaan met dat deel van de relaties te vergelijken dat zich makkelijk traceren laat, namelijk de afstamming in rechte lijn per geslacht, plus het vóórkomen van de eerste generatie Schapendoezen in de stambomen. Want hoewel de gehele nulgeneratie in de stamboom van elke nu levende schapendoezen zit, blijkt dat niet het geval met de eerste generatie, te weten: Bobbie, Constable Geuzenerf, Jeroen, Karu, Nenne, Peerke, Arza Warwinckel, Heidi, Itta en Pleun.

Na de daad bij het woord gevoegd te hebben bleek het sorteren op voorvaders en voormoeders van de onderzochte populatie in elk geval helder zicht te bieden op de door de Hirschfeldstichting gesignaleerde genetische bottleneck, al ontstaan vóór de definitieve sluiting van het stamboek in 1970 en bij elke Schapendoezenvorser natuurlijk allang bekend als het Wessel Lutencomplex. Duidelijk blijkt dan dat tussen 1955 en 1972 slechts vier honden niet uit het erfelijk materiaal van Bobbie en Nenne stammen: de broertjes Karu en Jeroen en de teven Saturna en Lulu, terwijl ook zij uitsluitend gecombineerd zijn met wel tot bedoelde genenpool behorende honden. Het bijzondere hierbij is dat de honden uit deze genenpool  of daadwerkelijk bij de kudde gewerkt hebben of genetisch volkomen identiek aan die honden zijn en dus ook de bedoelde eigenschap bezitten en doorgeven. De genetische bottleneck is dan ook bewust veroorzaakt, met als doel het voor altijd in het ras vastleggen van dit vermogen.

Daarnaast gaf de sortering op geslachtslijn exact het door de Hirschfeldstichting gesignaleerde beeld: de omvang van de nakomelingen per voorvader en voormoeder verschilde van bijna het gehele ras tot slechts één enkel individu. Ook het zandlopereffect is duidelijk zichtbaar aanwezig, wanneer je de aantallen nakomelingen in rechte lijn bij elke hond in ogenschouw neemt, zeker bij de reuen. De niet mis te verstane waarschuwing van de Hirschfeldstichting hiervoor heeft niet mogen baten.

Benieuwd naar de huidige stand van zaken heb ik vervolgens alle na 1999 geworpen nesten uit de nestenlijst van november 2004 eveneens gesorteerd op voorvader en –moeder. Behalve opnieuw exact hetzelfde beeld van één pot nat met een paar krenten, blijkt dat mijn destijds geuite vrees dat als we niet oppassen er na de eeuwwisseling van elk geslacht nog slechts één lijn overblijft inmiddels bijna bewaarheid: zowel de Boeloe- als de Roetjelijn zijn op sterven na dood! Uiteraard blijven de betreffende honden in de stamboom aanwezig zolang ze via hun kinderen van het andere geslacht nakomelingen houden die voortgeplant worden. Waar het aantal gebruikte fokdieren echter rond de drie procent van alle dieren schommelt, liggen de kansen wat dat betreft bepaald ongunstig. Des te minder nakomelingen, des te minder kans natuurlijk!

Verder suggereren de cijfers dat de genenpool homogener wordt naarmate hij meer onder invloed van de rasvereniging staat. De genetische variatie is duidelijk het grootst in het minder door de rasvereniging beheersbare deel van de populatie: de wilde en buitenlandse fok. Wie zich zo goed en zeker mogelijk aan de beleden doelen van de rasvereniging wil houden bij de keuze van de combinatie komt uit op hetzelfde homogene zooitje als alle andere fokkers van goede wil, terwijl degenen die zich om hun moverende redenen totaal niet verdiepen in de achtergronden van hun honden maar gewoon op elkaar zetten waar ze de hand op kunnen leggen, tot de meest exotische combinaties van haast uitgestorven lijnen blijken te kunnen komen. Hetgeen geheel in overeenstemming is met de stelling van de Hirschfeldstichting dat een situatie waarin oudercombinaties volstrekt willekeurig tot stand komen verre te verkiezen valt boven de situatie waarin de ouderkeuze op bewuste selectie berust!

Overigens helpt verschil in afkomst weinig zolang men dat teniet doet door honden van gelijk uiterlijk te selecteren. Mooi op mooi is dood in de pot voor het ras! Juist de lelijke honden zijn de redding voor het ras, want die herbergen de zo broodnodige genetische variatie! Ook weer volgens de Herschfeldstichting.

In een schema aangeven welke eerste generatie Schapendoezen niet in welke stambomen van de huidige populatie zitten, is vrijwel ondoenlijk omdat je nu eenmaal niet kunt sorteren op iets dat er niet is en je het ook niet zichtbaar kunt maken door aan te geven in welke stambomen ze wel voorkomen. Gelukkig is een computerprogramma bij uitstek geschikt om dit soort informatie uit te filteren. Dan blijkt ook hier dat de onder auspiciën van de rasvereniging gefokte honden in hun stamboom vaker de betreffende eerste generatie honden ontberen!

Faalt het fokbeleid in die zin dat vergeten wordt te fokken met honden die de bedoelde eerste generatie honden wel in de stamboom hebben, dan zijn deze honden voorgoed verloren voor de genenpool. Slaagt men er echter in alle 1^e generatie honden ook op het nivo van de 0-generatie te brengen, dan vermindert de genetische variatie ook weer, want de variatie zit hem nu juist in het verschil in voorouders. Wil deze variant behouden worden, dan mogen bepaalde honden niet met elkaar gecombineerd worden. Hetzelfde kan overigens gezegd worden van alle vorige generaties. Zowel het verdwijnen van sommige voorouders als het overheersen ervan moet voorkomen worden. Uit het afstammingsschema blijkt dat het huidige beleid hier volstrekt aan voorbij gaat.